خدایا فانوس راهم باش

منبعی درباره پایان نامه هایی باموضوع زن وخانواده

برای حل این مشکل پیشنهاد می شود مراحل ذیل را دنبال کنید

جستجو در اصلی ترین منبع پایان نامه های فارسی یعنی وبسایت ایران داک است.
http://www.irandoc.ac.ir
مراجعه به شبکه جامع سیمرغ(نوسا) و جستجو در این سامانه می باشد.
http://simorgh.nosa.com/
جستجو در سیکا یعنی سیستم یکپارچه کتابخانه های دانشگاه آزاد است.
http://78.38.208.190/portal/tabid/86/Default.aspx
جستجو در طرح های پژوهشی جهاد دانشگاهی
http://fa.projects.sid.ir/
سایت کتابخانه ملی واسناد
www.nlai.ir
علاوه بر استفاده از پایگاههای اطلاعاتی ذکر شده ، مشورت با اساتید حوزه مدنظر یکی از راهکارهای مفید جهت جلوگیری از انتخاب موضوع تکراری جهت تحقیق است

در اين يادداشت به برخي از آموزه‌هاي اخلاقي اسلام درباره پژوهش اشاره مي‌شود.

1. انگيزه الهي

نخستين مساله‌اي که شايسته و بايسته است پژوهشگران به آن توجه کنند اين است که نيت و انگيزه خود را براي خدا خالص کنند و به خاطر جلب رضاي خدا و تقرب به درگاه او تحقيق و پژوهشي انجام دهند.
زيرا مي‌دانيم که بر اساس نظام اخلاقي اسلام، نيت و انگيزه، به اندازه عمل و بلکه بيشتر از آن اهميت دارد و به همين دليل پيامبر اکرم (ص) فرمود: نيت مومن بهتر از عمل اوست (بحارالانوار ج 70 ص 186) و در جاي ديگر فرمود: ارزش اعمال بستگي به نيت ها دارد و بهره هر کس از عملش مطابق نيت اوست، کسي که به خاطر خدا و پيامبر هجرت کند هجرت به سوي خدا و پيامبر کرده است و کسي که به خاطر رسيدن به مال دنيا يا به دست آوردن همسري هجرت کند بهره‌اش همان چيزي است که به سوي آن هجرت کرده است. (مستدرک الوسائل ج 1 ص 90)
ماهيت هر عملي با توجه به نيتي که فرد در انجام آن داشته مشخص مي‌شود، زيرا اعمال ما، تنها جنبه ظاهري و دنيوي ندارند بلکه متشکل از ظاهر و باطن هستند، به همين جهت، براي ارزش‌گذاري کاري، تنها ظاهرِ خوب کفايت نمي‌کند بلکه بايد باطن آن کار و شخص انجام دهنده آن نيز خوب و پسنديده باشد. به بيان روشن‌تر در ديدگاه اسلام تنها عملي ماندگار و ابدي خواهد شد که با انگيزه الهي و پيروي از او انجام شود لذا براي اينکه تحقيق و پژوهش ما حقيقتا ارزشمند گردد و ما را به سعادت و کمال حقيقي رهنمون سازد نيازمند همراهي با انگيزه الهي و اخلاص در عمل است.
همچنين اگر قصد و نيت الهي و اخروي همراه تحقيق و پژوهش باشد، اجر و پاداش آن، مضاعف خواهد شد.
امام علي عليه‌السلام فرمود: عطاياي الهي به اندازه نيت انسان است. (نهج‌البلاغه / نامه 31)
ذکر اين نکته ضروري است که اگر تحقيق و پژوهش به انگيزه ديگري مانند انگيزه‌هاي ثروت، قدرت و مانند آن صورت پذيرد هر چند ممکن است مدتي دنياي ما و ديگران را آباد کند اما چون در راستاي زندگي حقيقي ما نيست فاقد ارزش حقيقي همه جانبه خواهد بود و سود معنوي براي پژوهشگر نخواهد داشت.

2. توکل

از آموزه‌هاي اخلاقي اسلام، فضيلت توکل است که بر محققين و پژوهشگران شايسته و بايسته است در همه امور زندگي خود از جمله در تحقيقات و پژوهش‌هاي علمي، بر خدا توکل کنند.
توکّل از مادّه وکالت و به معناى سپردن کارها به خدا و اعتماد به لطف اوست و پرواضح است که به معناى دست کشيدن از تلاش و کوشش نيست بلکه انسان تا آنجا که در توان دارد بايد تلاش کند و منزلگاه‌ها را يکى بعد از ديگرى با تمام توان بپيمايد، امّا آنچه از توان او بيرون است به خدا واگذارد و از الطاف جليّه و خفيّه او مدد بطلبد.
امام علي (ع) فرمود: کسى که بر خدا توکّل کند مشکلات در برابر او خاضع، و اسباب براى او سهل و آسان مى‏گردد. (غررالحکم حديث 9028)
و نيز فرمود: کسى که توکّل بر خدا کند شبهات براى او روشن مى‏شود. (غرر الحکم حديث 8985)

3. احترام به پژوهشگران سابق

پژوهش‌هاي نو و جديد ـ در حقيقت ـ نتيجه و محصول زحمات و پژوهش‌هاي پيشينان و دانشمندان گذشته است. پژوهشگران و محققان در هر دوره‌اي با بهره‌گيري از يافته‌ها و پژوهش‌هاي محققان گذشته مي‌کوشند تا کاروان علم و دانش و انديشه را پيش ببرند و افق‌هاي جديدتري به روي خود و بشريت بگشايند. به همين جهت بر هر محقق و پژوهشگر شايسته و بايسته اخلاقي است که از دانشمندان و علماي گذشته به نيکي ياد کرده و زحمات و تلاش‌هاي آنها را فراموش نکند و به تعبير ديگر مراتب اساتيد را مراعات نمايد؛ زيرا دانشمندان و محققان اسبق، اساتيدِ پژوهشگران سابق بودند و پژوهشگران سابق نيز اساتيد و راهنمايانِ انديشوران امروز .
پيامبر اکرم (ص) فرمود: هرکس عالم و دانشمندي را گرامي بدارد مرا گرامي داشته و هر کس مرا گرامي بدارد خدا را گرامي داشته است… (جامع الاخبار ص 39)

4. شهامت و شجاعت در پژوهش

محقق و پژوهشگر بايد در انجام پژوهش و تحقيقات علمي با شهامت و شجاعت قدم برداشته و نبايد به دليل ترس از ناتواني يا ترس از مشکلات احتمالي يا امکانات کم و …. از انجام کارهاي بزرگ خودداري کند. اين مساله تا جايي مهم و اساسي است که از مشورت با شخص ترسو نهي شده است. امام علي (ع) فرمود: هرگز با انسان ترسو مشورت نکن چرا که تو را از کارهاى مهم باز مى‏دارد، و موضوعات کوچک را در نظر تو بزرگ جلوه مى‏دهد. (غرر الحکم حديث 10349)
از طرفي ديگر پژوهشگر بايد شجاعانه دنبال حق و حقيقت باشد و بعد از رسيدن به نتيجه ـ به خاطر اينکه ممکن است بسياري از افراد آن را نپذيرند ـ از مطرح کردن آن نهراسيده و با شجاعت و شهامت از نظريه خود دفاع کند.
امام علي (ع) فرمود: شجاعت زينت است و ترس عيب است. (شرح غرر الحکم ج 7 ص 171)

5. امانت‌داري

امانت‌داري در پژوهش و تأليف، رکن مهمي از حيات علمي و تحقيقي يک جامعه است. هر پژوهشگري اخلاقاً موظف است منبع و مدرک هر مطلبي را که نقل کرده ذکر کند.
همچنين امانت‌داري در تحقيق و پژوهش اقتضا مي‌کند که در نقل‌‌قول‌ها و يا در استنادها به سخن ديگران از قطعه کردن مطالب ـ که مخل مراد کامل آن نقل است ـ پرهيز شود.
امام صادق (ع) فرمود: خداوند هيچ پيامبرى را مبعوث نکرد، مگر اين که راست گويى و اداء امانت نسبت به نيکوکار و بدکار جزو تعليمات او بود. (کافي ج 2 ص 104)
همچنين فرمود: نگاه به رکوع و سجود طولانى افراد نکنيد (و تنها آن را نشانه ديانت آنها ندانيد) چرا که اين چيزى است که ممکن است به آن، عادت کرده باشد، و هرگاه آن را ترک کند، نگران مى‏شود ولى نگاه به راست‌گويى و امانت‌داري آنها کنيد. (کافي ج 2 ص 105)

6. روحيه حقيقت جويي در پژوهش

شايسته و بايسته است پژوهشگر همواره روحيه حقيقت جويي و حقيقت‌طلبي داشته باشد و همه تلاش و زحمت خود را در کشف حقيقت صرف کند. زيرا حق و حقيقت است که باقي خواهد ماند.

7. پرهيز از کتمان حق

يکي از مهم‌ترين مسائلي که پژوهشگران بايد به آن توجه کنند اين است که نبايد حقايق و مسائل واقعي را که نياز جامعه است کتمان کنند.
پيامبر اسلام (ص) فرمود: هر گاه از دانشمندى چيزى را که مى‏داند سؤال کنند و او کتمان نمايد روز قيامت افسارى از آتش بر دهان او مى‏زنند (بحارالانوار ج 57 ص 301)
در حديث ديگرى از امير مؤمنان على (ع) پرسيدند: بدترين خلق خدا بعد از ابليس و فرعون … کيست؟
امام در پاسخ فرمود: دانشمندان فاسدند که باطل را اظهار و حق را کتمان مى‏کنند و همان‌ها هستند که خداوند بزرگ درباره آنها فرموده: لعن خدا و لعن همه لعنت‏کنندگان بر آنها خواهد بود. (بحار الانوار ج 2 ص 88)

8. پژوهش گروهي و استفاده از مشاوران

از اخلاق پژوهش اين است که تحقيقات علمي تا جايي که امکان دارد به صورت گروهي انجام گردد. زيرا از هر جهت مفيدتر از کارهاي فردي و شخصي است، به عبارت ديگر پژوهشهاي فردي هر چند در جاي خود مفيد و ارزنده است اما اتقان پژوهشهاي گروهي قابل مقايسه با پژوهش‌هاي فردي نيست. اهميت مشورت تا حدي است که رسول گرامي اسلام (ص) - که صاحب علم لدني بود - با اصحاب خود مشورت مي‌کرد.
امير مؤمنان علي (ع) فرمود: بهترين آرا و انديشه‌ها از آن کسي است که از مشورت با ديگران خود را بي‌نياز نبيند. (غرر الحکم و دررالکلم، ج1 حديث 330)
امام حسن (ع) فرمود: هيچ جمعيّتى در کار خود با يکديگر مشورت نکردند مگر اين که به خير و صلاح خويش رهنمون شدند. (تحف العقول ص 164)
به قول مولانا:
اين خردها چون مصابيح انور است / بيست مصباح از يکي روشنتر است
پرواضح است که کار و پژوهش گروهي از مصاديق مشورت و کمک گيري از يکديگر است و همه فوائد مشورت کردن را به همراه خود دارد.

9. پرهيز از شهرت‌طلبي و دنيا خواهي و تمايلات نفساني

براي پژوهشگر و محقق شايسته و بايسته است که در تحقيقات علمي خود از شهرت‌زدگي و دنيا طلبي بپرهيزد. زيرا اين امور موجب دور شدن انسان از حقيقت و سعادت ابدي مي‌شود.
قرآن کريم نکته بسيار مهمي را گوشزد مي کند و مي فرمايد: “مَن کاَنَ يُرِيدُ الْحَيَوةَ الدُّنْيَا وَ زِينَتهََا نُوَفّ‏ِ إِلَيهِْمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَ هُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُون أُوْلَئکَ الَّذِينَ لَيْسَ لهَُمْ فىِ الاَْخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَ حَبِطَ مَا صَنَعُواْ فِيهَا وَ بَاطِلٌ مَّا کَانُواْ يَعْمَلُون ” (هود/15و16)
کسانى که زندگى دنيا و زينت آن را بخواهند، (نتيجه) اعمالشان را در همين دنيا بطور کامل به آنها مى‏دهيم و چيزى کم و کاست از آنها نخواهد شد. (ولى) آنها در آخرت، جز آتش، (سهمى) نخواهند داشت و آنچه را در دنيا (براى غير خدا) انجام دادند، بر باد مى‏رود و آنچه را عمل مى‏کردند، باطل و بى‏اثر مى‏شود.
ذکر اين نکته ضروري است که هر کاري اگر به خاطر و هدف هواي نفس و دنيا باشد مذموم است، حتي اگر نماز، روزه و احسان نيز به خاطر هواي نفس و دنيا باشد مذموم و باطل است اما اگر آن کار براي امور اخروي يا براي برپايي احکام دين و يا امور دنيوي که منافاتي با امور معنوي و اخروي ندارد، باشد نه تنها ناپسند نيست بلکه پسنديده و ممدوح نيز مي‌باشد و گاهي در برخي از موارد لازم و واجب نيز خواهد بود. لذا بايد به دنيا به ديده وسيله بنگريم و آن را مزرعه آخرت بدانيم و به هيچ عنوان، دنيا را براي دنيا و لذت هاي زودگذر آن نخواهيم چرا که آخرتي در پيش داريم و بايد آماده سفر گرديم.
چيست دنيا از خدا غافل شدن / ني طلا و نقره و فرزند و زن

10. پرهيز از شتاب زدگي

از آفات بزرگ پژوهش‌هاي علمي، شتاب‌زدگي و عجله بي‌مورد است. زيرا کمترين آفت عجله اين است که مانع درک صحيح موضوع يا مساله مي‌شود به همين جهت پژوهشگران از لحاظ اخلاقي شايسته است از شتاب و عجله دوري کنند.
پيامبر اعظم (ص) فرمود: از عجله بپرهيز؛ زيرا هرگاه عجله کنى نصيب و بهره خود را از دست خواهى داد. (مجموعه ورام ص 255)
اميرالمومنين (ع) فرمود: لغزش‏هاى انسان با عجله افزايش مى‏يابد. (غرر الحکم حديث 9940)

11. پرهيز از دخالت دادن خواسته‌هاي شخصي و گروهي

پژوهشگر نبايد خواسته‌هاي شخصي يا گروهي و … خود را به عنوان پيش فرض تحقيق و پژوهش خود قرار دهد، لذا نيکو و بايسته است که اصل بي طرفي را ـ تا حد امکان ـ در تحقيقات خود مورد توجه قرار دهد.
محقق و پژوهشگر راستين کسي است که خود را تابع نتيجه تحقيق خود بداند نه آنکه حاصل تحقيق خود را تابع اميال خود گرداند.
از همين جاست که تفسير به راي در مورد قرآن کريم به شدت نهي شده است. يکي از معاني تفسير به رأي اين است که شخصي بخواهد باورها و پيش‌فرض‌هاي قبلي خود را بر قرآن تحميل کند و از قرآن براي مطالب خود دليل بيابد به عبارت ديگر شخص در حقيقت نمي خواهد مراد خداوند و منظور قرآن را دريابد بلکه مي‌خواهد مراد و منظور خود را بوسيله قرآن به اثبات برساند.

12. پرهيز از سرقت علمي

يکي از نکات ناشايست اخلاقي در باب اخلاق پژوهش، بحث سرقت علمي است. محققِ با اخلاق هيچگاه مطالب ديگران را به اسم خود منتشر نمي‌کند و حقوق فکري و معنوي افراد ديگر را محترم مي‌شمارد.

13. رعايت اولويت‌ها

از ديگر امور اخلاقي براي پژوهشگران اين است که اولويت‌ها و نيازهاي خود و جامعه را در نظر گرفته و به مسائل مهمتر، اساسي‌تر بيشتر اهميت دهند. زيرا مسئوليت‌ها، وظايف ديني، اجتماعي، فرهنگي، سياسي، و … پژوهشگران به اندازه‌اي زياد است که ديگر امکان رسيدن به مسائل غير ضروري نيست و گزراندن عمر به مسائل غير ضروري و انجام ندادن کارهاي مهم و ضروري تر باعث خسران و ضررهاي غير قابل جبران فردي و اجتماعي است.
امام علي (ع) مي‌فرمايد: علم و دانش بيشتر از آن است که بتواني همه آن را بياموزي و بر آن احاطه پيدا کني؛ پس بايد از هر دانشي بهترين‌هاي آن را برگزيني. (غرر الحکم، حديث 2198)

14. تواضع و فروتني

از ديگر آموزه‌هاي مهم اخلاقي فضيلت تواضع است. پژوهشگران و محققان نيز شايسته است خود را با اين صفت، آراسته کرده و از تکبر و فخرفروشي به شدت بپرهيزند.
پيامبر اکرم (ص) فرمود: تواضع جز بزرگى بر انسان نمى‏افزايد پس تواضع کنيد تا خداوند شما را بلند مقام سازد. (کنزل العمال ح 5719)
اميرالمومنين (ع) فرمود: ثمره و نتيجه تواضع، محبّت است و ثمره و نتيجه تکبّر، دشنام و ناسزاگويى مردم است. (غرر الحکم حديث 4613)
حضرت مسيح (ع) فرمود: به وسيله تواضع، مزرعه علم و دانش آباد مى‏شود نه با تکبّر، همان‌گونه که زراعت در زمين نرم و هموار مى‏رويد نه بر روى کوه. (بحارالانوار ج 2 ص 62)

15. کنار نهادن حب‌ها و بغض‌ها

محقق و پژوهشگر بايد از حب‌ها و بغض‌هاي شخصي و گروهي، خود را برهاند تا در تحقيقات علمي، از رسيدن به حقيقت باز نماند. زيرا شرط اصلي درک حقيقت يک گفتار يا رفتار و يا مساله‌اي نداشتن حب و بغض است، به عبارتي ديگر دوستي‌ها و دشمني‌ها مي‌تواند نگاه‌ها را تغيير داده و انديشه ها را از مسير اصلي منحرف کند. از قديم گفته‌اند:
اگر بر ديده مجنون نشيني / به غير از خوبي ليلي نبيني
سعدي نيز گفته است:
کسي به ديده انکار اگر نگاه کند / نشان صورت يوسف دهد به ناخوبي
وگر به چشم ارادت نگه کني در ديو / فرشته ايت نمايد به چشم کروبي

16. فهم کامل سپس نقد انديشه

يکي از مهم‌ترين و حساسترين مسائل اخلاق پژوهش و نقد اين است که محقق و پژوهشگرِ ناقد که در پي درستي و نادرستي يک انديشه و نظريه است؛ نخستين و مهمترين شرط آن، اين است که آن سخن و مطلب را به درستي فهميده باشد. زيرا نقد بدون فهم دقيق مطلب، در حقيقت نقد ذهنيات خود ناقد است نه نقد آن مطلب يا مساله. (دقت شود)
بنابراين بر هيچ کس از لحاظ اخلاقي شايسته نيست پيش از فهم درست و دقيق يک نظريه و مدعا ـ به صرف تصوري مبهم ، ضعيف يا احتمالي ـ به نقد آن بپردازد.
به جرأت مي‌توان گفت اگر اين آموزه در ميان محققان و پژوهشگران جوامع بشري مراعات گردد بسياري از نقدها و انتقادها از بين مي رود.

17. روحيه انتقاد پذيري

شايسته و بايسته اخلاقي است که پژوهشگران روحيه انتقاد پذيري داشته باشند و اگر منتقدي حرف حق و مطلب صحيحي را تذکر داد آن را با کمال افتخار بپذيرند و از منتقد خود تشکر و قدرداني کنند.
چنانکه صادق آل محمد (ص) فرمود: محبوب‌ترين برادرانم کسي است که عيب‌هايم را برايم گوشزد کند. (بحار الانوار ج 71 ص 282)

————

تحقیق کن، تحقیق کن!
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«لا ینفع اجتهاد بغیر تحقیقٍ.»

«هر تلاشی که در آن تحقیق(1) و حقیقت جویی نیست، بهره ای ندارد.»

معجم الفاظ غرر الحکم، ص 249

راه برین کدام است؟
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«لا سنّة أفضل من التّحقیق.»

«هیچ راهی برتر از تحقیق و حقیقت جویی نیست.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 249

عمل برتر
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«لا عمل کالتّحقیق.»

«هیچ کاری چون تحقیق و حقیقت جویی نیست.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 249

قلم، نخستین آفریده خدا
امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«أوّل ما خلق اللّه القلم فقال له: اکتب فکتب ما کان و ما هو کائن الی یوم القیامة.»

«قلم نخستین آفریده کردگار است. به او فرمود: بنگار، و قلم آنچه را بود و تا روز رستخیز خواهد بود، همه را در نوشتار آورد.»

تفسیر نورالثقلین، ج 5، ص 398

نخستین قلمزن که بود؟
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«یا أباذرّ أربعة من الأنبیاء سریانیّون: آدم و شیت و أخنوخ (و هو ادریس و هو أوّل من خطّ بالقلم) و نوح … .»

«ای ابوذر! چهار تن از پیامبران سریانی اند: آدم و شَیت و اُخنوخ و نوح، و اُخنوخ همان ادریس است که نخستین بار با قلم نوشت.»

بحارالانوار، ج 11، ص 32

پژواک قلم تا کجا که نمی رسد!
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«تلاث تخرق الحجب و تنتهی الی ما بین یدی اللّه: صریر أقلام العلماء و وطی أقدام المجاهدین و صوت مغازل المحصنات.»

«سه بانگِ طنین انداز است که پرده ها را می درد و پژواک آن در نهایت به خدا می رسد: بانگ قلمهای دانشمندان؛ بانگ قدمهای مجاهدان؛ و بانگ چرخ بافندگی زنان پاکدامن.»

تفسیر نمونه، ج 24، ص 377

چرا زکات دست خود نمی دهی؟
امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«… زَکوة الید البذل و العطاء و السّخاء بما أنعم اللّه علیک به و تحریکها بکتبه العلوم و منافع ینتفع بها المسلمون فی طاعة اللّه تعالی … .»

«زکات دست، بذل و دهش و بخشش است از نعمتهایی که خدا به تو ارزانی داشته است و جنباندن آن است به نگارش دانشها و بهره هایی که مسلمانان از آن در راه فرمانبری خدای بزرگ بهره مند شود.»

سفینة البحار، ج 2، ص 461

مرکب دانشوران، از خون شهیدان برتر است
امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«اذا کان یوم القیامة جمع اللّه عزّ و جلّ النّاس فی صعیدٍ واحدٍ و وضعت الموازین فتوزن دماء الشّهداء مع مداد العلماء فیرجح مداد العلماء علی دماء الشّهداء.»

«آن گاه که روز رستخیز شود، خدای بزرگ همگان را در یک سرزمین گرد آورد و ترازوهای ارزش سنج در پیش نهد. چون خونهای شهیدان با مرکب قلم دانشمندان به سنجش آید، مرکب قلم دانشمندان بر خونهای شهیدان برتری یابد.»

من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 398

فرهنگ مکتوب و این همه پاداش!
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«المؤمن اذا مات و ترک ورقةً واحدةً علیها علمٌ تکون تلک الورقةُ یومَ القیامة ستراً فیما بینه و بین النّار و أعطاه اللّه تبارک و تعالی بکلّ حرفٍ مکتوبٍ علیها مدینةً أوسع من الدّنیا سبع مرّاتٍ.»

«مؤمن چون از دنیا رود و برگه ای حاوی دانش از خود بر جای نهد، این برگه در روز رستخیز، میان او و آتش دوزخ پرده ای شود. و خدای خجسته و بزرگ برای هر حرفی که بر آن برگه نوشته شده باشد، شهری به فراخناکی هفت گیتی به وی بخشد.»

بحارالانوار، ج 2، ص 144

ای قلمزنان! به کدامین راه می روید؟
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«یؤتی بصاحب القلم یوم القیامة فی تابوت من نار یقفل علیه بأقفال من نار فینظر قلمه فیما أجراه فان کان أجراه فی طاعة اللّه و رضوانه فکّ عنه التّابوت، و ان کان اجراه فی معصیة الله هوی فی التابوت سبعین خریفاً … .»

«در روز رستخیز، قلمزن را در تابوتی آتشناک بیاورند که قفلهایی آتشناک نیز بر آن بسته باشند. آن گاه به قلمش بنگرند که در چه راه به کار بسته است. اگر در فرمانبری و خرسندی کردگار به کار بسته است، آن تابوت از او برگیرند؛ و اگر در فرمان نابری کردگار به کار بسته است، هفتاد خزان در آن تابوت به عذابش کشند.»

میزان الحکمه، ج 8، ص 266

بهشت، ارزانی نویسندگان
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«من مات و میراثه الدّفاتر و المحابر وجبت له الجنّة.»

«هر که از دنیا رود و میراثش دفترها و دواتها باشد، بهشت ارزانی اش باد.»

ارشاد القلوب، ص 176

در سایه سار قلم، زندگی زیباست
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«… القلم من اللّه نعمة عظیمة ولولا القلم لم یستقم الملک و الدّین و لم یکن عیش صالح.»

«قلم نعمت بزرگ پروردگار است؛ و اگر قلم نبود، سیاست و دیانتی استوار نمی شد و زیستن خوشی در روزگار نبود.»

مستدرک الوسائل، ج 13، ص 258

قلم، رمز جاودانگی
امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«تأمّل یا مفضّل! ما أنعم اللّه [به علی الانسان] … الکتابة الّتی بها تقیّد أخبار الماضین للباقین و أخبار الباقینَ للآتین و بها تخلد الکتب فی العلوم و الآداب و غیرها … .»

«بیندیش ای مفضّل! از نعمتهای الهی بر آدمی “نوشتن” باشد که رخدادهای گذشتگان را برای بازماندگان و رویدادهای زندگان را برای آیندگان به بند می کشد و به قلم کتابهای علمی و اخلاقی و جز آن جاودانه می شود.»

مستدرک الوسائل، ج 13، ص 258

نوشتار، برتر از گفتار است
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«رسول الرّجل ترجمان عقله و کتابه أبلغ من نطقه.»

«پیک آدمی نمایانگر خِرَد اوست و نوشتار آدمی رساتر از گفتار اوست.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 961

نشانِ فرزانگی
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«کتاب المرء معیار فضله و مسبار نبله.»

«نوشتار هر کسی نشان از فرزانگی اش دارد و میزان فرهیختگی اش را می نمایاند.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 960

بر کرانه قلمت چه جلوه گر است؟
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«عقول الفضلاء فی أطراف أقلامها.»

«خردورزیهای فرهیختگان بر کرانه قلمهایشان جلوه گر است.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 939

کیفیت نوشته ات، نشانه عقل توست
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«ثلاثة تدلّ علی عقول اربابها: الرّسول و الکتاب و الهدیة.»

«سه چیز نمودار خرد خردمندان است: پیک، نوشتار و ارمغان.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 961

فرصت از دست مده که پشیمان می شوی
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«اکتبوا العلم قبل ذهاب العلماء و انّما ذهاب العلم بموت العلماء.»

«دانشها را مکتوب کنید پیش از آنکه دانشوران از دست روند، که با از دست رفتن دانشوران، دانش نیز از دست رود.»

میزان الحکمة، ج 8، ص 324

تا نوشته ات باقی است، پاداش تو هم جاری است
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«من کتب عنّی علماً أو حدیثاً لم یزل یکتب له الأجر ما بقی ذلک العلم و الحدیث.»

«هر که دانش یا سخنی از من نگاشته است، پاداش او نیز هماره نگاشته شده است تا هنگامی که آن دانش و سخن بر جا مانده است.»

میزان الحکمة، ج 8، ص 325

خوشا آنان که دائم در کتاب اند!
امام صادق ـ علیه السلام ـ (به مفضّل فرمود):

«اکتب و بثّ علمک فی اخوانک فان متّ فأورث کتبکَ بنیکَ فانّه یأتی علی النّاس زمان هرج لا یأنسون فیه إلاّ بکتبهم.»

«دانش خویش را به نگارش درآر و در میان برادرانت گسترده دار؛ و چون مرگت فرارسد، نگاشته های خویش را برای فرزندانت به ارث گذار که مردمان را روزگاری پریشان در پیش است که در آن به جز نوشتار همدمی ندارند.»

تویی دلارام من!
امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«القلب یتّکل علی الکتابة.»

«دل با نگارش مطمئن می شود.»

الکافی، ج 1، ص 52

بنویس و بر جای نه!
امام حسن ـ علیه السلام ـ (به فرزندان خود و فرزندان برادر خود فرمود):

«… فتعلّموا العلم فمن لم یستطع منکم أن یحفظه فَلْیکتْبهُ وَلْیَضَعْهُ فی بیته.»

«دانش فراگیرید؛ و هر که از شما حفظ آن را برنتابد، دانش به نگارش آرد و در خانه خود نگه دارد.»

بحارالانوار، ج 2، ص 52

دانش در بند نگارش کِش!
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«قیّدوا العلم بالکتاب.»

«با نگارش، دانش را در بند خویش کشید.»

تحف العقول، ص 36

بی نام تو نامه کی کنم باز؟
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«کلّ کتابٍ لا یبدأ فیه بذکر اللّه فهو أقطع.»

«هر نگاشته که یاد کردی از کردگار در آغازش نباشد، ناتمام است.»

مستدرک الوسائل، ج 8، ص 434

با خط زیبا بنویس: «بسم الله …»
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«من کتب “بسم اللّه الرّحمن الرّحیم” فجوّده تعظیماً [للّه] فقد غفر [اللّه] له.»

«هر که “بسم الله …” را با خط خوش نگارد تا بزرگی خدا را پاس دارد، خدا نیز وی را ببخشاید.»

مستدرک الوسائل، ج 8، ص 433

به پُر برگی کتابت نناز! به پُرباری کتابت بناز!
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«أحمق الناس من حشی کتابه بِالتُّرّهات … .»

«هر که نوشتار خویش با یاوه نگاریها انباشته کرده است، نابخردترین مردم است.»

مستدرک الوسائل، ج 11، ص 322

چرا نوشته هایت را دسته بندی نمی کنی؟
امام باقر ـ علیه السلام ـ (به نویسنده نوشته هایشان فرمود):

«أن یصنع هذه الدّفاتر کراریس و قال علیه السلام: وجدنا کتب علیّ ـ علیه السلام ـ مدرّجة.»

«این دفترها باید دسته بندی شوند که ما خودمان نوشته های علی ـ علیه السلام ـ را نیز تقسیم بندی شده دیدیم.»

مستدرک الوسائل، ج 17، ص 293

همراه خود چرا قلم نداری؟
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ (به کسی که برخی از کارهایشان را به وی می گفتند و او می نوشت، فرمود):

«ضع القلم علی أذنک فهو أذکی لِلْمُمْلی.»

«قلم بر گوش خود بگذار که یادآورنده تر است این کار هر نگارنده ای را.»

بحارالانوار، ج 73، ص 50

قلم به داد حافظه می رسد!
(مردی از انصار هماره در مجلس پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ حضور می یافت و احادیثی را می شنید و شیفته آنها می شد، ولی نمی توانست آنها را حفظ کند. مشکل خود را به پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ عرض کرد. حضرت به او فرمود):

«استعن بیمینک (و أومأ بیده، أی خُطَّ).»

«یاری بجو از راست خویش (و حضرت به دست او اشاره فرمود که با آن بنویس).»

بحارالانوار، ج 2، ص 152

غلط نگوییم؛ غلط ننویسیم
امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«أَعْرِبُوا حدیثنا فإنّا قومٌ فصحاءُ.»

«سخن ما را درست و شیوا بیان کنید، که ما از تبار شیوا سخنانیم.»

الکافی، ج 1، ص 52

چرا نمی نویسید؟!
امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود:

«دخل علیّ أناس من أهل البصرة فسألونی عن أحادیث و کتبوها فما یمنعکم من الکتاب؟ أَما إِنَّکم لن تحفظوا حتّی تکتبوا.»

«مردمانی از بصره نزد من آمدند و سخنانی از من پرسیدند و همه آنها را نوشتند. پس چه چیز است که شما را از نوشتن بازداشته است؟ هان! تا به نوشتن رو نیاورید، به حفظ نوشته ها هم دست نمی یابید.»

بحارالانوار، ج 2، ص 153

خوش خط بنگار و فاصله هم بگذار!
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«ألق دواتک و أطل جِلفة قلمک و فرّج بین السطور و قرمط بین الحروف فانّ ذلک أجدر بصباحة الخطّ.»

«در دوات خویش لیقه(2) گذار و نوک قلم خویش دراز بدار و میان سطرها فاصله بگذار و حروف نزدیک به یکدیگر نگار که این چنین کار، زیبایی خط را سزاوار است.»

نهج البلاغه، سخن کوتاه 307

چرا نوشته هایت را بازنگری و بازنگاری نمی کنی؟
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«اذا کتبت کتاباً فأعد فیه النّظر قبل ختمه فإنّما تختم علی عقلک.»

«هرگاه چیزی نوشتی، باید که پیش از مُهر نمودنش دگربار در آن بنگری؛ چرا که بر خردورزی خویش مُهر پایان می زنی.»

کتاب، مایه آرامش دلهاست
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«من تسلّی بالکتب لم تَفُتْهُ سَلْوَةٌ.»

«آرامشی از دست نداده است آن که با کتابها آرامش به دست آورده است.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 961

هر کتابی، ترجمانی است
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«الکتاب ترجمان النّیة.»

«کتاب یک برگردان است از آنچه درون کتاب نگار است.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 960

گُلسرای دانشوران چیست؟
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«الکتب بساتین العلماء.»

«کتابها گلسرای دانشوران است.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 961

این سخنگو کیست که در برابرت نیست؟
امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«نعم المحدّث الکتاب.»

«کتاب، خوش سخنگویی است!»

معجم الفاظ غرر الحکم، ص 961

آینده را هم به تماشا بایست!
امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«احتفظوا بکتبکم فَاِنَّکُمْ سوف تحتاجون الیها.»

«کتابهای خویش را نگاهبان باشید، که به زودی نیازمندشان شوید.»

الکافی، ج 1، ص 52

یک «چهل حدیث» نوشته ای؟
پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«من کتب عنّی أربعین حدیثاً رجآءَ أن یغفر اللّه له غفر له و أعطاه ثواب الشّهداء.»

«هر کس چهل حدیث از من نگارد به آن امید که خدا او را بیامرزد، خدا نیز او را می آمرزد و پاداش شهیدانش می دهد.»

مکاتیب الرسول، ج 1، ص 361

1- اگرچه تحقیق، به معنای مطلقِ حقیقت جویی است، اما از آن رو که پژوهش علمی نیز نوعی کشف حقیقت است، تحقیق به معنای عام کلمه شامل پژوهشهای علمی نیز می شود.

2- «لیقه» چیزهایی همچون ابریشم و نخ و موی است که در دوات می گذارند و مرکب بر آن می ریزند تا مرکب «لایق» و شایسته نوشتن شود.

پرسشنامه افت تحصیلیتاریخ درج: ١٣٩۴/٠٧/٣٠
مدیر / دبیر ارجمند

سلام علیکم؛ ضمن آرزوی توفیق وبا احترام ؛ در تحقیقی که تحت عنوان (بررسي علل افت تحصيلي دانش آموزان از دیدگاه مدیران و دبیران صورت می گیرد پرسشنامه ای در این زمینه تقدیم می گردد . لطفاً با پاسخ دقیق به آن گام مفید و ارزشمندی در این عرصه برداشته تا ضمن آشنایی با این خصوصیات موجب رفع معایب و موانع و باعث پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در نظام آموزش و پرورش میهن مان گردد… . 1- خیلی کم 2 - کم 3 – متوسط 4- زیاد 5 - خیلی زیاد
سوالات 1 2 3 4 5
1 . بکار گیری معلمان و مدیران غیر متخصص چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
2 . کم تجربگی مدیران و معلمان چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
3 . برخورد غیر اصولی معلمان با دانش آموزان چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
4 . چند شغله بودن مدیران ومعلمان چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
5 . عدم توجه دبیران به تفاوت های فردی دانش آموزان چه میزان درافت تحصیلی دانش آموزان موثراست ؟
6 . نامناسب بودن محتوای بعضی کتاب های آموزشی تا چه حد در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
7 . گوناگونی شیوه ی تدریس دبیران تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
8 . نامناسب بودن محیط آموزشی تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
9 . نامناسب بودن روش های سنجش و ارزشیابی تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
10 . نبودن امکانات و تجهیزات آموزشی تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
11 . بی سواد بودن والدین تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
12 . فقر و محرومیت اقتصادی خانواده تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
13 . روابط عاطفی نامساعد خانواده تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
14 . شغل نامناسب والدین تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
15 . جدایی اولیای دانش آموز از یکدیگر تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
16 . برخورد غیر اصولی عوامل اجرایی مدرسه تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموز موثر است ؟
17 . وضعیت نامساعد اجتماعی- فرهنگی خانواده تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
18 . تعداد زیاد فرزندان در خانواده تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
19 . تبیعض در رفتار والدین با فرزندان تا چه میزان در افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
20. ارتباط مشاوره ای با خانواده تا چه میزان در کاهش افت تحصیلی دانش آموزان موثر است ؟
21. ارتباط اولیای دانش آموز با مدرسه چه میزان در کاهش افت تحصیلی دانش آموز موثر است ؟
22. ارزش مدرک تحصیلی در جامعه تا چه میزان در کاهش افت تحصیلی دانش آموز موثر است ؟
23. ایجاد شغل مناسب از طریق ادامه تحصیل تا چه میزان در کاهش افت تحصیلی دانش آموز موثر است ؟
24. اطلاع از قوانین ومقررات تحصیلی تا چه میزان در کاهش افت تحصیلی دانش آموز موثر است ؟
25. برنامه ریزی تحصیلی از طرف اولیای منزل و مدرسه تا چه میزان در کاهش افت تحصیلی دانش آموز موثر است ؟